قرآن * ( وَما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ ) * و به آنچه منزل گشته است پيش از تو يعنى تمام كتب الهى * ( وَالْمُقِيمِينَ الصَّلاةَ ) * منصوب است بر مدح يعنى اخص يا ( اذكر بينهم المقيمين الصلاة ) و يا عطفست بر ما انزل اليك و مراد بايشان انبياءاند يعنى ايمان مىآرند بگذارندگان و به پا دارندگان نماز يعنى پيغمبران كه در شرع همهء ايشان نماز مقرر و مفروض بوده و گويند مراد ائمهء معصوميناند صلوات اللَّه عليهم * ( وَالْمُؤْتُونَ الزَّكاةَ ) * عطف است بر الراسخون يعنى و ليكن دهندگان زكات واجبه * ( وَالْمُؤْمِنُونَ بِاللَّه ) * و ايمان آرندگان به خدا * ( وَالْيَوْمِ الآخِرِ ) * و روز آخرت كه قيامت است * ( أُولئِكَ ) * آن گروه كه جمع كرده‌اند ميان ايمان صحيح و عمل صالح * ( سَنُؤْتِيهِمْ ) * زود باشد كه بدهيم ما ايشان را * ( أَجْراً عَظِيماً ) * مزدى بزرك كه آن دولت رضا و سعادت وصول بمنهج بىمنتها باشد تقديم ايمان به انبيا و كتب و به آنچه مصدق آنست از اتباع شرائع بر ايمان به خدا و بروز آخرت به جهت آنست كه آن مقصود بالذاتست در آيه مروى است كه چون حقتعالى آيهء مذكوره را كه ابتداء آن يسئلك اهل الكتاب است تا به اين آيه انزال فرمود و رسول صلَّى اللَّه عليه و آله آن را بر يهود خواند ايشان در غضب و خشم شدند و گفتند كه ( ما انزل اللَّه على بشر من شيء بعد موسى ) حقتعالى رد قول ايشان كرده فرمود كه * ( إِنَّا أَوْحَيْنا إِلَيْكَ ) * بدرستى كه ما وحى كرده‌ايم به تو * ( كَما أَوْحَيْنا إِلى نُوحٍ ) * هم چنان كه وحى كرديم بنوح عليه السّلام كه آدم ثانى و شيخ المرسلين است و اول كسى كه مشركان را بيم كرد و بدعاى او هلاك شدند او بود و چون او اول كسى بود كه پس از آدم صاحب شريعت شد و بدعاى او قوم مستأصل شدند از اينجهت او را ابو البشر ثانى گويند و از جملهء معجزات بينه او آن بود كه هزار و الا پنجاه سال عمر يافت كه دندانش نيفتاد و مويش سفيد نشد و مرويست كه چون بدر مرك رسيد ملك الموت او را گفت يا شيخ الانبياء كيف وجدت الدنيا دنيا را چگونه يافتى گفت له بابين دخلت باحدهما و خرجت من الآخر او را رباطى دو دريافتم كه از يكى در آمدم و از يكى بيرونشدم و هيچ پيغمبرى در دعوت قوم آن مقدار ايذا و آزار نكشيد كه وى كما قال اللَّه تعالى وَقَوْمَ نُوحٍ مِنْ قَبْلُ إِنَّهُمْ كانُوا هُمْ أَظْلَمَ وَأَطْغى و تفصيل انواع ايذا كه به او رسيده در محل خود گذارش خواهد يافت انشاء اللَّه و گويند چون اهل كتاب مىگفتند كه اى محمد كتابى بيكبار بيار حقتعالى فرمود كه كار تو در وحى همچون نوح است * ( وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِه ) * و پيغمبران بعد از او چون هود و صالح و شعيب * ( وَأَوْحَيْنا إِلى إِبْراهِيمَ ) * و وحى كرديم